Παλίρροια (Υπότιτλος: Κάποια μυστικά δεν βυθίζονται ποτέ)

Γράφει η Κυριακή Γανίτη(Dominica Amat)

Αγαπώ τη θάλασσα και μου αρέσει να την παρατηρώ είτε είναι γαλήνια είτε φουρτουνιασμένη... Ακόμη κι αν η παλίρροια έρχεται να παρασύρει, ή, ακόμη και να φανερώσει τα πάντα στο διάβα της. Ασκεί πάνω μου μία ανεξήγητη γοητεία που αντί να με τρομάζει, καταφέρνει και με απελευθερώνει με έναν τρόπο που δεν μπορώ μα μήτε και θέλω -να σας πω την αλήθεια- να ψάξω παραπάνω. Το αποδέχομαι ως έχει. Και κάπως έτσι, η παλίρροια ήρθε να με ''βρει'' ξανά μέσα από το ομώνυμο μυθιστόρημα της συγγραφέως Μαίρης Κωνσταντούρου, το οποίο κυκλοφορεί από την Άνεμος εκδοτική. Ένα μυθιστόρημα βασισμένο σε αληθινή ιστορία όπου παντρεύει αρμονικά το ιστορικό πλαίσιο με εκείνο της εύστοχης κοινωνικής τοποθέτησης που ενισχύεται από την πρέπουσα δόση μυστηρίου και μεταφυσικού.

Σας έχω ξαναμιλήσει για την αγάπη που τρέφω προς τα μυθιστορήματα εκείνα των οποίων οι ιστορίες βασίζονται σε πραγματικά γεγονότα. Τα αντιμετωπίζω σαν να στέκομαι μπροστά σε έναν καθρέπτη πάνω στον οποίο αντικατοπτρίζεται όχι το δικό μου είδωλο, αλλά εκείνο της κοινωνίας στην εκάστοτε εποχή στην οποία αναφέρεται. Λες και ο χρόνος σταματά στο τώρα ενώ παράλληλα γυρίζει στο παρελθόν και σεργιανίζει με αποφασιστικά βήματα προς το μέλλον. Και παρ'όλ'αυτά, όλα να μοιάζουν να έχουν μία συνοχή και να βγάζουν ένα πλήρες νόημα. Ένα νόημα που αρκετές φορές μπορεί να πληγώνει με την όποια του σφοδρότητα και την ίδια στιγμή να λειτουργεί τόσο εύστοχα για τη σκέψη και την κριτική μας ικανότητα ''σπάζοντας'' ταμπού, προκαταλήψεις και λοιπά αρνητικά κατάλοιπα λανθασμένων στάσεων της κοινωνίας.

Από μικρή ηλικία, προτού καν κάποιος/α βρεθεί να μου εξηγήσει το πόσο σημαντικό είναι να σεβόμαστε τους συνανθρώπους μας, έτρεφα μία ιδιαίτερη ''αδυναμία'' -σε καμία περίπτωση οίκτο!- προς τους ανθρώπους που νοσούν είτε σε σωματικό είτε σε ψυχικό επίπεδο. Ειδικά, για τη δεύτερη κατηγορία ανέκαθεν είχα την εντύπωση ότι μιλάμε για ανθρώπους που χρειάζονται φροντίδα και στοργή κι όχι απομόνωση και άλλες ακραίες μορφές θεραπείας. Ναι, σε ό,τι μπορεί να τους/τις βοηθά, αλλά όχι σε ό,τι μπορεί να τους/τις προκαλεί χειρότερο κακό. Δεν είναι άνθρωποι ενός κατώτερου θεού κι ούτε αξίζουν της περιφρόνησής μας. Αντιθέτως, αν σταθούμε δίπλα τους και τους/τις ακούσουμε και δε βιαστούμε να τους/τις κρίνουμε και να απομακρυνθούμε από κοντά τους λες και φέρουν κάποια μεταδοτική ασθένεια, τότε κι εμείς οι ψυχικά υγιείς θα δούμε πράγματα που ίσως δεν το περιμέναμε...

Όπως προανέφερα, η ιστορία του βιβλίου εμπνέεται και βασίζεται σε αληθινά γεγονότα κι αυτό από μόνο του είναι αρκετό ώστε να εξιτάρει το απλό αναγνωστικό μου μυαλό. Βλέπετε, άλλο η φαντασία και άλλο η αληθινή ζωή και το πώς κάποια πράγματα μοιάζουν να μένουν τα ίδια και απαράλλαχτα, παρά το γεγονός ότι οι κοινωνίες ισχυρίζονται ότι προοδεύουν αφήνοντας πίσω ποικίλα αρνητικά. Μα πόσο μωρή θα ήμουν αν πραγματικά το πίστευα αυτό. Εάν εθελοτυφλούσα και δεν παραδεχόμουν, μετά λύπης μου, ότι πολλά εξ αυτών (των κακών) είναι διαχρονικά παρόντα και οφείλουμε, πλέον, να πάρουμε σωστές αποφάσεις. Έτσι και η συγγραφέας δε φοβάται να προσεγγίσει με τρόπο σεβαστικό, προσοχή και νοιάξιμο για τους ανθρώπους -δίχως τάσεις ανωτερότητας, ή, διδαχής- θέματα που μας απασχολούν είτε σε άμεσο είτε σε έμμεσο τρόπο. Μα, ας μη μακρυγορώ άλλο και ας περάσω στην ουσία του βιβλίου.

''Υπάρχει ένα καταραμένο νησί στη Βενετία, η Ποβέλια, που οι χάρτες προσπερνούν και οι ψίθυροι φοβούνται. Όμως, αυτό δεν είναι ένα βιβλίο για τον θάνατο. Είναι ένα βιβλίο που υμνεί την αξία της ζωής.

Με φόντο τη μυστηριώδη Ποβέλια, δύο διαφορετικές εποχές συναντιούνται στην ίδια ανάγκη για φως. Όταν η πανώλη αποδεκατίζει την Ευρώπη στα τέλη του Μεσαίωνα, ο Αλεσάντρο και η Ιζαμπέλα παρασύρονται από μια ορμητική παλίρροια συναισθημάτων, αποδεικνύοντας πως η αγάπη είναι η μόνη δύναμη που δεν μπορεί να δαμάσει ο θάνατος.

Χρόνια αργότερα, στα μέσα του 20ού αιώνα, ανάμεσα στους τοίχους ενός ιδρύματος που δοκιμάζει τις αντοχές της λογικής, ο Αντρέα και η Λουτσία ανακαλύπτουν πως ο έρωτας μπορεί να γίνει το μόνο αληθινό άσυλο σε έναν κόσμο που έχει χάσει την ανθρωπιά του.

Δύο ζευγάρια, χωρισμένα από το χάσμα του χρόνου αλλά ενωμένα από την ίδια ακατανίκητη ανάγκη για λύτρωση, αποδεικνύουν πως, ακόμα και στους πιο σκοτεινούς τόπους, η ελπίδα βρίσκει μια χαραμάδα για να ανθίσει." (Από το οπισθόφυλλο)

Είναι γεγονός ότι η ιστορία του βιβλίου δε με ''τράβηξε'' από την αρχή, αλλά ένιωσα να με παρασύρει όλο και περισσότερο, καθώς κυλούσαν οι σελίδες και η παράλληλη αφήγηση στο παρόν των προσώπων όπως και στο παρελθόν έγιναν ένα με έναν τρόπο απολύτως φυσικό κι όχι κοφτό. Σαν το ένα να προέκτυπε και να συνυπήρχε σε πλήρη αρμονία με το άλλο. Έτσι, η συγγραφέας κατάφερε να με πείσει να μείνω μέχρι το τέλος. Και τελικά αυτή η επιλογή με δικαίωσε, αφού η ιστορία ήρθε να μου αποδείξει αυτό που μπορεί -έστω και υποσυνείδητα- να αρνιόμουν, αλλά ήταν εκεί. Λίγο έως πολύ, οι περισσότεροι άνθρωποι φοβόμαστε το άγνωστο της όποιας ασθένειας. Νομίζουμε ότι δε μας αφορά και ότι αγνοώντας τις (τις όποιες ασθένειες σωματικές/ψυχικές) μπορούμε να ζούμε μία μακάρια και δίχως έννοιες ζωή. Μα πόσο λάθος κάνουμε;  

Με χαρακτήρες ανθρώπων τόσο ρεαλιστικούς και προσιτούς, είμαι σίγουρη ότι όσοι κι όσες διαβάσουν το βιβλίο όχι μόνο θα βρουν κομμάτια γνωστών τους ανθρώπων πάνω τους, αλλά κι αυτών των ίδιων. Και εκεί θα συνειδητοποιήσουν τόσα κι άλλα τόσα! Διότι, η ψυχική υγεία και η διατήρησή της δεν αφορά μόνο τους/τις εκ γενετής πάσχοντες/πάσχουσες, αλλά και τους/τις κατά τ'άλλα υγιείς που μπορεί ύστερα από ένα καπρίτσιο της μοίρας να βρεθούν σε παρόμοια θέση. Και σας ρωτώ. Δε θα θέλατε τότε ούτε να στιγματιστείτε, αλλά και να λάβετε την όσο δυνατή καλύτερη φροντίδα; Να έχετε στο πλάι σας ανθρώπους που θα σας βοηθήσουν να παλέψετε αυτούς τους ''δαίμονες'' και να μην μπουν εκείνοι/ες στη θέση των ''δαιμόνων''; Και επειδή, εκεί έξω, κάθε άνθρωπος μπορεί να κουβαλά τον δικό του ''σταυρό'', ας μη γίνουμε κι εμείς εκείνοι/ες που θα προσθέσουν ένα επιπλέον ''καρφί'' πάνω του...

Εν ολίγοις, μιλάμε για ένα μυθιστόρημα που εστιάζει στην αντίθεση της ηθικής του ''φαίνεσθαι'' και του ''είναι'' χωρίς να ηθικολογεί, ή, να επιχειρεί να μοιρολατρήσει, ή, να προβεί σε μία επιτηδευμένη επίκληση προς το συναίσθημα. Ένα ευνόητο και αρκετά καλογραμμένο μυθιστόρημα που διαβάζεται άκοπα και μας κάνει να περάσουμε όμορφες αναγνωστικές στιγμές.

Εάν σας κίνησε το ενδιαφέρον, δεν έχετε παρά να το αναζητήσετε. Καλή ανάγνωση.

Κυκλοφορεί από την Άνεμος εκδοτική.