Συνέντευξη με τον ποιητή Έλενο Χαβάτζα

Ο ΠΟΙΗΤΗΣ ΕΛΕΝΟΣ ΧΑΒΑΤΖΑΣ

Γράφει η Κυριακή Γανίτη(Dominica Amat)

Σημερινός μου καλεσμένος στη στήλη των συνεντεύξεων ο ποιητής Έλενος Χαβάτζας. Τον ευχαριστώ πολύ για τον χρόνο και τις απαντήσεις του. Από τις εκδόσεις Βακχικόν κυκλοφορεί η ποιητική του συλλογή με τίτλο ''Ακροβάτης σε μπλε τεντωμένο''. Του εύχομαι να είναι καλοτάξιδη. Για όσους/ες επιθυμούν να τη διαβάσουν, μπορούν να την προμηθευτούν είτε από το επίσημο site του εκδοτικού, είτε από κάποιο βιβλιοπωλείο.

Για να δούμε τι μοιράστηκε μαζί μας...

ΕΡΩΤΗΣΗ 1: Θα ξεκινήσω με μία ερώτηση που κάνω σε όλους τους συγγραφείς. Πώς μπήκε η συγγραφή στην ζωή σας;

Ε.Χ. Η γραφή μπήκε στη ζωή μου μέσα από τα σχολικά αναγνώσματα, βιβλία εξωσχολικά και από στιχάκια τραγουδιών. Οι στίχοι, συγκεκριμένα, ένιωθα ότι κουβαλούσαν μια ιδιαίτερη δύναμη, πως με μια χούφτα λέξεις μπορούσες να δημιουργήσεις έναν ολόκληρο κόσμο, ένα είδος μαγείας. Από κει ξεκίνησε και η αγάπη μου για την επιδέξια πύκνωση των λέξεων, που δεν περιορίζεται στην ποίηση μόνο, βέβαια, αλλά απαντάται και σε κάθε ποιοτική γραφή.

ΕΡΩΤΗΣΗ 2: Από τις εκδόσεις Βακχικόν κυκλοφορεί η ποιητική σας συλλογή, με τίτλο ''Ακροβάτης σε μπλε τεντωμένο''. Να είναι καλοτάξιδη. Μπορείτε να μας πείτε λίγα λόγια γι'αυτή;

Ε.Χ. Είναι η 4 η συλλογή που εκδίδω, και με χαροποιεί το γεγονός ότι κάπως πια, κοιτώντας απ’ την αρχή, μπορώ να παρακολουθώ μια διαδρομή σε εξέλιξη. Τη νιώθω σαν φυσική πρόοδο των προηγουμένων αναζητήσεων, αισθητικών και νοηματικών, εμπλουτισμένη φυσικά με την πείρα και τη στοχαστικότητα που φέρνει ο παραπανίσιος καιρός. Είναι μια συλλογή που κουβαλά πλήθος βιωμάτων, παρατηρήσεων, αλλά και ανθρώπινων μαρτυριών μέσα από τις περιπλανήσεις μου σε διάφορα περιβάλλοντα και τόπους εντός και εκτός συνόρων.

Το ζητούμενο ήταν όλα αυτά να αποσταχτούν μέσα από την δημιουργική εργασία με τρόπο οργανικό και νιώθω ότι αυτό επιτεύχθηκε σε μεγάλο βαθμό. Όλα αυτά, «έκατσαν» μέσα μου και με τρόπο αυθόρμητο -σε κατάλληλο καιρό- αναδύθηκαν μετουσιωμένα. 

ΕΡΩΤΗΣΗ 3: Γιατί επιλέξατε να στραφείτε προς την συγγραφή ποιημάτων; Τί σας ελκύει σε αυτά;

Ε.Χ. Όπως ανέφερα και πριν, η πύκνωση που χαρακτηρίζει την ποίηση είναι κάτι που με έλκυε εξ’ αρχής. Από κει και πέρα, αυτός ήταν και ο ενστικτώδης τρόπος αντίδρασης μου δημιουργικά, να το θέσω έτσι, παρ’ όλο που γενικώς είχα μια έφεση στο γράψιμο και το λόγο από μικρός.

Να το πως κι αλλιώς, ενώ πάντα θα απολάμβανα μια καλογραμμένη ιστορία, αυτό που με μαγνήτιζε πάνω από όλα ήταν αυτές οι μερικές, έστω, αράδες λέξεων που στη σωστή διάταξη τους σε βρίσκαν στο δόξα πατρί σε επίπεδο υπαρξιακό. Και φυσικά, ο συνδυασμός αυτός, δεμένος με την κατάλληλη μουσική, όπως όλοι γνωρίζουμε, είναι ακόμη πιο υπερβατικός.

Θα πρόσθετα πως, ίσως, στο βάθος όλων των στίχων υπάρχει μουσική. Προσωπικά, άλλωστε, για μένα αυτό είναι ένα ιδεατό – η ποίηση να επιδρά σαν μουσική οργανικά.

ΕΡΩΤΗΣΗ 4: Ποια η πηγή έμπνευσης της συγγραφής των ποιημάτων σας; Πόσος χρόνος χρειάστηκε για να τ'αποτυπώσετε πάνω στο χαρτί;

Ε.Χ. Συνολικά πήρε 4 χρόνια για να βγει το κατεξοχήν υλικό του έργου αυτού. Τα υπόλοιπα ήταν πρακτικές καθυστερήσεις μέχρι την έκδοση και οι υπολειπόμενες διορθώσεις, όπου χρειαζόταν.

Πηγή έμπνευσης ήταν η ίδια η ζωή στις αγνές και πιο άθικτες μορφές της, αλλά και στις διαστρεβλωμένες εκδοχές της. Κι επειδή σε μια εποχή με στοιχεία αποσύνθεσης, βλέπεις καλύτερα τα δομικά συστατικά κάθε κοινωνίας, υπήρχε αρκετός πλούτος και χώρος για τα δυο.

Σίγουρα, οι βίαιες αλλαγές των τελευταίων χρόνων, δημιούργησαν παραμορφώσεις και κοινωνικές δυσπλασίες, μορφώματα ανθρώπινης συμπεριφοράς, τέρατα. Κι αυτός είναι ο λόγος (ανάμεσα σε άλλα) που το κλίμα του τσίρκου παρελαύνει μέσα στη συλλογή γιατί περιλαμβάνει τόσο το θαυμαστό, όσο το κωμικοτραγικό, το γκροτέσκο έως και το freak-show. Ρίχνοντας μια ματιά γύρω του κανείς, σε παγκόσμιο επίπεδο, όλα αυτά τα βλέπει.

ΕΡΩΤΗΣΗ 5: Πόσο έντονη ήταν η συναισθηματική σας φόρτιση κατά τη διάρκεια συγγραφής των ποιημάτων σας;

Ε.Χ. Ας ξεκινήσουμε απ’ το ότι χρειάζεται πάντα μια είδους φόρτιση για να δημιουργήσει κανείς. Από κει και πέρα το είδος φόρτισης μπορεί να διαφέρει… ένα ποίημα μπορεί να έχει γραφτεί εν θερμώ, σχεδόν ως μια οργανική αντίδραση σε κάποιο ερέθισμα που συμπυκνώνει όμως μια σειρά παρόμοιων εμπειριών, άλλο μέσα σε μια ήπια στοχαστική διάσταση απ’ την οποία όμως δεν λείπει μια ώθηση βαθύτερη εσωτερική. Σίγουρα σε αυτή τη συλλογή υπήρχε έντονα φορτισμένο υλικό το οποίο εκφράστηκε και με τους δυο τρόπους αυτούς αλλά και σε συνδυασμό.

ΕΡΩΤΗΣΗ 6: Πιστεύετε ότι η ποίηση είναι το πιο ιδανικό λογοτεχνικό είδος ώστε να αναδείξει στο έπακρο τόσο το φως όσο και το σκοτάδι;

Ε.Χ. Δεν ξέρω αν είναι το ιδανικό είδος, άλλα σίγουρα έχει να επιδείξει εμβληματικά παραδείγματα σχετικά. Στην ουσία η ποίηση λειτουργεί με αυτό το δίπολο κι η αντίθεση αυτή είναι που της δίνει βάθος. Για αυτό, η ποίηση που είτε σκοπίμως αποκρύπτει, είτε από άγνοια παραμελεί το ένα ή το άλλο, στερείται αυθεντικότητας.

ΕΡΩΤΗΣΗ 7: Είναι, άραγε το αναγνωστικό κοινό της χώρας μας φιλικά προσκείμενο προς την ποίηση, ή, την αφήνει στην άκρη σε σχέση με άλλα λογοτεχνικά είδη;

Ε.Χ. Πιστεύω η Ελλάδα παραμένει μια χώρα ποίησης. Ας σκεφτούμε ότι σχεδόν όλοι στη ζωή τους κάποια στιγμή έχουν σκαρώσει ένα τύπου ποίημα και αρκετοί γράφουν στα κρυφά, πέρα από το μεγάλο αριθμό εκείνων που εξέδωσαν έστω μια φορά μια συλλογή ποιητική. Επίσης, πέρα από την καθιερωμένη εξοικείωση μας μέσω της εκπαίδευσης, ποίηση κυκλοφορεί άφθονη και στο διαδίκτυο πλέον.

Είναι περισσότερο θέμα πόσο επενδύει κανείς αγοραστικά στην ποίηση, και σίγουρα η ποίηση εδώ υστερεί σε σχέση με άλλα είδη λογοτεχνίας.

ΕΡΩΤΗΣΗ 8: Πώς πιστεύετε ότι θα στρέφονταν περισσότεροι/ες αναγνώστες/στριες προς την ανάγνωση ποιητικών συλλογών;

Ε.Χ. Δεν ξέρω πώς ακριβώς θα γινόταν αυτό, αλλά σίγουρα γνωρίζω δυο λόγους που αποτρέπουν από αυτό.

Ο ένας είναι ο τρόπος διδαχής στην εκπαίδευση που αφήνει στην ποίηση αυτή την επίγευση σχολικής αγγαρείας και γρίφου εξεταστικού, αντί για ένα ταξίδι αισθήσεων και πνευματικότητας.

Το άλλο είναι, ότι εκ των πραγμάτων η λογική της αυτο-έκδοσης στην ποιητική σκηνή, παράγει και πολύ μέτρια αποτελέσματα, αν όχι κακά, και αυτό λειτουργεί αποτρεπτικά. Ιδιαίτερα σε μια εποχή οικονομικής στενότητας, νιώθω ότι αυτό οδηγεί κοντά στα ξερά να καίγονται και τα χλωρά.

ΕΡΩΤΗΣΗ 9: Τέλος, ποιο το όραμά σας ως δημιουργός;

Ε.Χ. Νομίζω το όραμα κάθε δημιουργού στην έσχατη του μορφή είναι να περάσει το κατώφλι του μύστη. Με το έργο του να κοινωνήσει κάτι το τόσο βαθύ που να απευθύνεται σε όλους πέρα από τα στενά όρια του τόπου και χρόνου.

Ένα απλό παράδειγμα είναι ο αρχαίος ποιητής Αλκμάν, όταν διαβάζεις το απόσπασμα 89 που σώζεται και μιλά για τον ύπνο της φύση στο τέλος της μέρας… το πρωτοδιάβασα μια νύχτα καλοκαιριού, κι ένιωσα πως αυτός ο άνθρωπος αναπνέει κάτω από την ίδια νύχτα, πως ο χρόνος είναι ο ίδιος χρόνος από τότε. Κι αυτό γιατί κατάφερε να συλλάβει και να αποτυπώσει τόσο εύστοχα την πεμπτουσία του φαινομένου εκείνη τη στιγμή.

Αυτό παραμένει το ζητούμενο ανεξαρτήτως θεματικής.

Σας ευχαριστώ πολύ για τον χρόνο σας και τις απαντήσεις σας.

Με εκτίμηση, Κυριακή Γανίτη από το blog Dominica Amat