#Αφιέρωμα: Όταν το βιβλίο ''αποκτά'' όνομα και υπόσταση (Μέρος 1ο): Ηλέκτρα (εκδ. Αγγελάκη)

Γράφει η Κυριακή Γανίτη(Dominica Amat)

 #Αφιέρωμα: Όταν το βιβλίο ''αποκτά'' όνομα και υπόσταση

Μέρος 1ο: Ηλέκτρα 

Όταν το βιβλίο ''αποκτά'' όνομα και υπόσταση... και ένα νέο αφιέρωμα με ''αφετηρία'' γυναικείες μορφές που όχι μόνο πρωταγωνιστούν στις ιστορίες τους, αλλά δίνουν και τον όνομά τους στον τίτλο τους, μόλις ξεκινά κι εύχομαι να μη σας απογοητεύσει. Το αφιέρωμα θα αποτελείται από 5 ξεχωριστά μέρη, καθένα εκ των οποίων θα φέρει και την προσωπική ταυτότητα του κάθε μυθιστορήματος. Σήμερα ξεκινώ με το καινούργιο αισθηματικό/κοινωνικό μυθιστόρημα της συγγραφέως Ελένης Καπλάνη, με τίτλο ''Ηλέκτρα'', το οποίο δεν έχει πολύ καιρό που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αγγελάκη. Ένα βιβλίο του οποίου η ιστορία ενέπνευσε την ομώνυμη τηλεοπτική σειρά της ΕΡΤ που έχει κατακτήσει το φιλοθεάμων κοινό. Άραγε, αυτή η πρωταγωνίστρια με το όνομα ''Ηλέκτρα'' μπορεί να συνδεόταν με την άλλη αρχαία ''Ηλέκτρα'' (είτε του Ευριπίδη είτε του Σοφοκλή) και την τραγική της μοίρα; 

Άν και δεν παρακολουθώ τόσο πολύ τηλεοπτικές σειρές, είναι γεγονός ότι έχουμε ακούσει πολλές διθυραμβικές και επαινετικές απόψεις γύρω από τη σειρά ''Ηλέκτρα'' και κατά κάποιον τρόπο όχι μόνο προσπάθησα να προσεγγίσω το βιβλίο δίχως να επηρεαστώ από εκείνες, μα με μία πιο ''αθώα'' και αντικειμενική ματιά. Ξεκίνησα, λοιπόν, την ανάγνωση προσπαθώντας να καταλάβω το τί ήταν αυτό που καθιστούσε τη βασική πρωταγωνίστρια -και κατ'επέκταση την ιστορία της- τόσο ενδιαφέρουσα ώστε να ''ντύνει'' το όνομά της τον τίτλο του βιβλίου, δίνοντάς του ''υπόσταση''... Άραγε, τί θα κρατούσαμε ως μηνύματα από τη ζωή και τις εμπειρίες της; Θα λειτουργούσαν οι επιλογές της ως παράδειγμα προς μίμηση, ή, προς αποφυγή;

Συχνά σκέφτομαι το τί είναι ευκολότερο, ή, δυσκολότερο αναφορικά με τους ανθρώπους γύρω μας, που είτε έχουμε εξαρχής αγαπήσει και έπειτα μισήσει είτε έχουμε μισήσει/αντιπαθήσει από το πρώτο κοίταγμα, ή, ακόμη και έχοντας μία πιο ουδέτερη, σχεδόν απαθή και αδιάφορη στάση απέναντί τους σε σχέση με το αν τους/τις αντιμετωπίζουμε με την ίδια ενσυναίσθηση. Δηλαδή το αν μπαίνουμε στη θέση τους, αν τους/τις κατανοούμε, αν τους/τις δικαιολογούμε και εντέλει αν τους/τις συγχωρούμε, ή, και όχι. Σε ποια από τις δύο περιπτώσεις μπορεί να γείρει η πλάστιγγα με μεγαλύτερη ''άμβλυνση''/κάμψη των όποιων ψυχικών/ηθικών μας αντιστάσεων και σε ποια όχι... Και για να είμαι ειλικρινής, ούσα ένας απλός άνθρωπος με όλα όσα συνθέτουν τη θνητή μου φύση, θεωρώ ότι στην πρώτη περίπτωση -τουλάχιστον για μένα- είναι πιο επώδυνο και ακατόρθωτο να νιώσω όλα εκείνα τα συναισθήματα και να προβώ όχι απαραιτήτως στη συγχώρεση, αλλά στην κατανόηση όλων αυτών ως ένα βαθμό. Νιώθω ότι πάντα θα πληγώνομαι περισσότερο από εκείνους τους ανθρώπους που αγάπησα και εμπιστεύτηκα σε σχέση με τους άλλους. Κι αν αυτό θεωρείται ως σφάλμα από μεριάς μου, το δέχομαι δίχως αντίρρηση...

''ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ 1973

Στην κλειστή κοινωνία ενός νησιού, όπου οι ζωές καθορίζονται πριν καν αρχίσουν, η Ηλέκτρα ετοιμάζεται να κλείσει τα τριάντα οκτώ της χρόνια. Σύζυγος του δημάρχου, μητέρα δύο κοριτσιών, γυναίκα «τυχερή» στα μάτια των άλλων, ζει μια ζωή τακτοποιημένη στην εντέλεια· κι όμως, βαθιά ασφυκτική. Μέχρι που ένας απρόσμενος έρωτας θα τη φέρει αντιμέτωπη με όσα δεν τόλμησε ποτέ να ζητήσει. Ανάμεσα στο «πρέπει» και στο «θέλω», στην ασφάλεια και στο πάθος, μια επιλογή θα καθορίσει τη μοίρα τη δική της, αλλά και των ανθρώπων γύρω της.

25 ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ μια άλλη Ηλέκτρα βρίσκεται μπροστά στο ίδιο σταυροδρόμι. Μόνο που αυτήν τη φορά, η ιστορία ζητά να γραφτεί αλλιώς. Γιατί ό,τι δεν τόλμησε η μία, καλείται να το αποφασίσει η άλλη." (Από το οπισθόφυλλο)

Διάβασα το βιβλίο προσπαθώντας να φέρω κατά νου τα δεδομένα της τότε εποχής όπου έζησε η πρώτη Ηλέκτρα της υπόθεσης. Ναι, δεν ήταν κι ό,τι πιο εύκολο για τις γυναίκες και τις θέσεις τους στην κοινωνία εκείνων των ετών. Με την πατριαρχία καλά να κρατεί τα σκήπτρα και να επιβάλλει τα ''θέλω'' και τα ''πρέπει'' της, είναι αναμενόμενο πολλές γυναίκες να ένιωθαν να ασφυκτιούν στα κλειστά ''καλούπια''΄που τις τοποθέτησαν δίχως εκείνες να το ζητήσουν. Συγγνώμη, αλλά δεν μπορώ να δεχθώ ότι κάποιες υπήρξαν αχάριστες. Έχετε ιδέα τί σημαίνει να σου επιβάλλουν να παντρευτείς έναν άνθρωπο που δεν αγαπάς; Που δε διαλέξατε ο ένας την άλλη για να δημιουργήσετε οικογένεια και να φέρετε παιδιά σε αυτόν τον κόσμο; Και -ω μη γένοιτο!- να μην έχετε το δικαίωμα να ζητήσετε να φύγετε από αυτήν την αόρατη ''φυλακή''; Έχοντας όλα αυτά κατά νου, τολμώ να πω ότι μπόρεσα να κατανοήσω και να δικαιολογήσω -μέχρι ενός βαθμού- την κεντρική πρώτη πρωταγωνίστρια. Όχι, όμως, σε όλα! Ναι, στο πλάι της γυναίκας Ηλέκτρας, μα απέναντι στις σκέψεις και στις πράξεις της μάνας Ηλέκτρας. Όπως και δεν μπορώ να δικαιολογήσω τις πράξεις άλλων εμπλεκόμενων προσώπων, αλλά παράλληλα μπορώ να σταθώ στο πλάι άλλων.

Και έρχομαι στην Ηλέκτρα της επόμενης γενιάς. Εδώ στάθηκα στο πώς πολλές φορές με το να δίνουμε το όνομα άλλων ανθρώπων στα μωρά που γεννιούνται, μοιάζει σαν να τα ''λούζουμε'' με μία προδιαγεγραμμένη μοίρα που συνδέεται με το όνομα και του προγενέστερου ανθρώπου που το έφερε μαζί με τον χαρακτήρα, καθώς και τις πράξεις και τις όποιες σκέψεις. Άραγε, είναι ένα ευτυχές, ή, δυσάρεστο κληροδότημα το οποίο δεν μπορούμε να αποποιηθούμε; Τί κι αν τις συνέδεε συγγενικός δεσμός αίματος, το όνομα και μία πορεία ζωής που έμοιαζε σαν μία επανάληψη του παρελθόντος, θα καταφέρει να ξεφύγει και να χαράξει τον δικό της δρόμο με ό,τι εκείνη θέλει να ζήσει; Θα κάνει την ανατροπή, ή, θα οδηγηθεί κι εκείνη με τη σειρά της στα πρόθυρα του γκρεμού; Κι αν φτάσει εκεί, θα επιλέξει να πηδήξει και να χαθεί στο κενό, ή, θα τα ζυγίσει όλα όπως πρέπει και θα καταλήξει σε μία απόφαση λογική και γεμάτη ελπίδα για το μέλλον;

Η συγγραφέας μέσα από τις ζωές των κεντρικών πρωταγωνιστριών τους, με το όνομα ''Ηλέκτρα'' που όσο φωτεινό και λυρικό κι αν ακούγεται και φαντάζει, μας δείχνει το πώς οι αποφάσεις τόσο των άλλων ανθρώπων για εμάς όσο και οι δικές μας επηρεάζουν, άρδην, και όχι πάντα με θετικό πρόσημο. Οι ανθρώπινες σχέσεις, όλων των επιπέδων, μπαίνουν στο μικροσκόπιο και τίθενται προς συζήτηση/αμφισβήτηση/επαναπροσδιορισμό βάσει των αλλαγών και των όποιων εξελίξεων στις ζωές και στις κοινωνίες προς τα ''θέλω'', τα ''πρέπει'' κάνοντας πέρα τα όποια απωθημένα κι ανεκπλήρωτα όνειρα. Κι όλα αυτά με έναν λόγο που γίνεται κατανοητός χωρίς υπερβολές και περιττές φιοριτούρες. Μία γραφή που εστιάζει να αναδείξει πολλές εύστοχες σκέψεις και προβληματισμούς παράλληλα με εκείνα τα πρόσωπα που τα διακρίνει μία αληθοφάνεια που μας επιτρέπει να ταυτιστούμε, ή, όχι μαζί τους. Πρόσωπα και καταστάσεις που θα μας κάνουν να μη δηλώνουμε απόλυτα σίγουροι/ες για τα ''πάντα'' και τα ''ποτέ'' μας, μα μας δείχνουν ότι η ζωή πολλές φορές κινεί τα νήματα και εμείς ως άλλα πιόνια στα χέρια της απλώς υπακούμε και πρωταγωνιστούμε σε κύκλους που ''ανοίγουν'' και ''κλείνουν''...

Αναζητήστε το! Καλή ανάγνωση.

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αγγελάκη.

Υ.Γ. Μείνετε συντονισμένοι/ες για το 2ο μέρος του αφιερώματος.