Η ενσωμάτωση του θεραπευτικού λόγου στη λογοτεχνία

Γράφει η Κυριακή Γανίτη(Dominica Amat)

Μια ενδιαφέρουσα οπτική για τη λογοτεχνία και την επίδρασή της στη ζωή μας...

Στο παρελθόν σας έχω μιλήσει για το πώς η λογοτεχνία και κατ'επέκταση η επαφή μου με τα βιβλία (πάντα και μόνο ως αναγνώστρια!) έχει λειτουργήσει με καταλυτικά θετικό τρόπο πάνω στη σκέψη και στην ψυχή μου, τόσο που αρκετές φορές είχα πιάσει τον εαυτό μου να τα αντιμετωπίζει/προσεγγίζει μέσα από μία ελαφρώς ''φιλοσοφική'' διάθεση που θα απαντούσε σε μία πιο ελεύθερη παραλλαγή της γνωστής φράσης του φιλοσόφου Ντεκάρτ ''Σκέφτομαι, άρα υπάρχω'' που μετατρέπεται στο ερώτημα ''Διαβάζω για να υπάρχω, ή, υπάρχω για να διαβάζω;''. Άραγε, το βιβλίο μπορεί να λάβει αυτές τις ιδιαίτερες θεραπευτικές ιδιότητες που έχει ανάγκη το βαθύτερο ''είναι'' μας; 

Σήμερα διάβασα και σας παρουσιάζω ένα από τα πιο ενδιαφέροντα βιβλία που έχουν φτάσει στα χέρια μου και ανήκουν στο είδος των μελετών. Μόνο που αυτό εδώ δεν έχει καμία σχέση με τον ''ξύλινο'' κι αυστηρό λόγο των ακαδημαϊκών συγγραμμάτων και λοιπών εγχειριδίων. Ο λόγος, λοιπόν, για το βιβλίο της συγγραφέως Μαρίας Λιάκου, με τίτλο ''Η ενσωμάτωση του θεραπευτικού λόγου στη λογοτεχνία", το οποίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κοβάλτιο. 

Κάθε φορά που διαβάζω ένα βιβλίο -είμαι σίγουρη ότι το ίδιο συμβαίνει και σε εσάς- αισθάνομαι σαν να συμμετέχω σε έναν εποικοδομητικό διάλογο που όχι μόνο γίνεται ανταλλαγή απόψεων, μα θέτονται επί τάπητος εύστοχοι προβληματισμοί και σκέψεις, μπαίνοντας -ως ένα βαθμό- στη θέση των προσώπων της εκάστοτε ιστορίας και βιώνοντας, σε νοερό επίπεδο, τα όσα ζουν και αισθάνονται. Από απλή εξωτερική παρατηρήτρια μετατρέπομαι σε αόρατο κι αναπόσπαστο κομμάτι της πλοκής. Αυτή η ακαταμάχητη αλληλεπίδραση μεταξύ εμού και των βιβλίων είναι ένα από εκείνα τα κομμάτια της αναγνωστικής μου ιδιότητας που δεν επιθυμώ ποτέ να πάψει να υφίσταται. 

Από την πρώτη μας επαφή με τη λογοτεχνία υπό την μορφή αφήγησης των όποιων παραμυθιών που βοήθησε στο να αγαπήσουμε τη λογοτεχνία και να καταστήσουμε τη φιλαναγνωσία κομμάτι του εαυτού μας -ανεξαρτήτως το αν ακολουθούμε μία πιο αργή, ή, πιο γρήγορη μορφή ανάγνωσης- δεν υπάρχουν πολλά που μπορούν να συγκριθούν με αυτό το συναίσθημα πληρότητας που νιώθουμε διαβάζοντας βιβλία. Σαν να χάνουμε και να βρίσκουμε ξανά από την αρχή τους εαυτούς μας μέσα σε εκείνα. Οπότε, φανταστείτε το τί μπορεί να σημαίνει η επιλογή που ίσως θα χρειαστεί να κάνουμε αν μας δινόταν η δυνατότητα -μπροστά σε μία καταστροφή;- να σώσουμε εκείνα που κατιτίς παραπάνω αγγίζουν τα βαθύτερα βάθη της ψυχής μας...

Η χαρά της ανάγνωσης, όμως, δε μένει μόνο εκεί. Πολλαπλασιάζεται, κάθε φορά, που είτε επιλέγουμε να προσφέρουμε να χαρίσουμε ως δώρο βιβλία σε αγαπημένα μας πρόσωπα. Βιβλία, οι ιστορίες των οποίων δηλώνουν πολλά από τα συναισθήματα, όπως και το τί σημαίνουν αυτά τα πρόσωπα και η παρουσία τους στη ζωή μας. Είτε κρατώντας ως ''φυλαχτά'' και μότο της σκέψης μας διάφορες φράσεις των εκάστοτε κειμένων που μπορεί να τα έχουμε συνδυάσει με καίριους ''σταθμούς'' κι εμπειρίες της ζωής μας. Λες και το διάβασμα γίνεται με όλες μας τις αισθήσεις και βιώνεται ψυχή τε και σώματι. Αρκεί να σκεφτούμε το ποια και πόσα βιβλία επιλέγουμε να διαβάζουμε ξανά και ξανά και να τα αντιμετωπίζουμε σαν να είναι η πρώτη φορά. Και με τί λαχτάρα μοιραζόμαστε όλες τις σκέψεις μας για εκείνα στις συζητήσεις μας με άλλους/ες βιβλιόφιλους/ες. 

Όχι! Μην κάνετε το λάθος να κρίνετε ένα βιβλίο βάσει του όγκου του για να αποφασίσετε το τί μπορεί να μας προσφέρει. Οι συμβολισμοί και τα όσα προκύπτουν από εκείνα δεν έχουν καμία σχέση με τον αριθμό των σελίδων από τις οποίες ''ξεπετάγονται''. Και πόσο αυτές αυξάνονται διαρκώς ένεκα των όποιων συζητήσεων μεταξύ των αναγνωστών/στριων. Ναι, μπορεί να μην είναι όλα τα βιβλία για όλους κι όλες τους αναγνώστες και τις αναγνώστριες, αλλά έχω μάθει να αναγνωρίζω ότι πάντα θα υπάρχει εκεί έξω το κατάλληλο για τον καθένα και την καθεμία ξεχωριστά και μας περιμένει να το ανακαλύψουμε.

Ναι, τα βιβλία έχουν μεγάλο κι ουσιαστικό ''αντίκτυπο'' πάνω στη διαχείριση των σκέψεων, των προβληματισμών, των συναισθημάτων ακόμη και των όποιων εμπειριών/''τραυμάτων'' μας είτε σε σωματικό είτε σε ψυχικό/νοητικό επίπεδο. Πόσω μάλλον σε μία εποχή όπου η έλευση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και η παρουσία τους στη ζωή μας όχι μόνο μας αποξενώνει, αλλά θα μπορούσε να μας κάνει να στρέψουμε το βλέμμα μας μακρυά από την ανάγνωση, τα βιβλία δεν παύει να λάμπουν και να σκορπίζουν το φως της ελπίδας. 

''Ο θεραπευτικός λόγος φέρει ρυθμό και παύσεις, σύμβολα και εικόνες που μιλούν στο ασυνείδητο, αμφισημία και ειλικρίνεια που δεν ωραιοποιεί καταστάσεις. Η ενσωμάτωση του θεραπευτικού λόγου στη λογοτεχνία αναδεικνύει την ανάγκη να επαναπροσδιορίσουμε τη σχέση μας με τον λόγο ως κάτι περισσότερο από αντιληπτικό εργαλείο· να τον νοήσουμε ως τόπο επανασύνδεσης και εσωτερικής αποκατάστασης. Υπό το πρίσμα αυτό, η ανάγνωση ενσωματώνει τον λόγο του άλλου και η λογοτεχνία μετατρέπεται σε τόπο εγκατοίκησης, ψυχικής συνύπαρξης και -εντέλει- θεραπείας. Σε αυτήν τη διαδικασία, ποιος είναι ο ρόλος των ομάδων ανάγνωσης και ποια η μεταβιβλιοθήκη που χρειαζόμαστε; Η ανά χείρας έκδοση θέτει τους προβληματισμούς και φωτίζει πτυχές των σύγχρονων αυτών θεμάτων που αφορούν το βιβλίο." (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Αναζητήστε το! Καλή ανάγνωση.

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κοβάλτιο.