Συνέντευξη με την ποιήτρια Όλγα-Ειρήνη Καλαμούτσου

Η ΠΟΙΗΤΡΙΑ ΟΛΓΑ-ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΛΑΜΟΥΤΣΟΥ

Γράφει η Κυριακή Γανίτη(Dominica Amat)

Σημερινή μου καλεσμένη στη στήλη των συνεντεύξεων η ποιήτρια Όλγα-Ειρήνη Καλαμούτσου. Την ευχαριστώ πολύ για τον χρόνο και τις απαντήσεις της. Από τις εκδόσεις Κονιδάρη κυκλοφορεί η ποιητική της συλλογή με τίτλο ''Σεληνιακή Οδύσσεια". Της εύχομαι να είναι καλοτάξιδη. Για όσους/ες επιθυμούν να τη διαβάσουν, μπορούν να την προμηθευτούν από κάποιο βιβλιοπωλείο, είτε από το επίσημο site του εκδοτικού.

Πάμε να δούμε τι μοιράστηκε μαζί μας...

ΕΡΩΤΗΣΗ 1: Θα ξεκινήσω με μία ερώτηση που κάνω σε όλους τους συγγραφείς. Πώς μπήκε η συγγραφή στην ζωή σας;

Ο.-Ε.Κ. Η συγγραφή ξεκίνησε αρχικά ως ένα μέρος αποφόρτισης, επεξεργασίας αλλά και αποδοχής των δικών μου συναισθημάτων και έπειτα έγινε η παρατήρηση του κόσμου γύρω μου αλλά και των άλλων.

Μπήκε στην ζωή μου προς το τέλος του Γυμνασίου, ίσως όταν διάβασα πρώτη φορά τη Σονάτα του Σεληνόφωτος του Γ. Ρίτσου και εκείνο το ''Άσε με να έρθω μαζί σου...'' άρχισε να αντηχεί όλο και πιο βαθιά μέσα μου. Στην εφηβεία τα συναισθήματα βρίσκονται στο απόγειό τους· στη δική μου περίπτωση όμως πολλά από αυτά δεν εκφράζονταν προς τα έξω.

Έτσι άρχισα να τα γράφω, να τα παρατηρώ και να τα επεξεργάζομαι με τον δικό μου τρόπο. Μέσα από τη συγγραφή βρήκα έναν χώρο εσωτερικής επεξεργασίας και αποφόρτισης, έναν δικό μου τρόπο ψυχοθεραπείας.

Ξεκίνησα απλά, κρατώντας σημειώσεις και σκέψεις σε τετράδια, σαν μια μορφή ημερολογίου. Σιγά σιγά άρχισα να συγκεντρώνω στίχους, φράσεις και αποφθέγματα που με άγγιζαν, συχνά συνοδευμένα από μικρά σκίτσα. Πιστεύω ότι έτσι ξεκινούν και οι περισσότεροι να γράφουν.

Ακόμα και σήμερα επιστρέφω σε εκείνα τα τετράδια, ίσως για να βρω κάτι που δεν ξέρω ακόμη ότι έχω ανάγκη να ξαναδώ.

ΕΡΩΤΗΣΗ 2: Από τις εκδόσεις Κονιδάρη κυκλοφορεί η ποιητική σας συλλογή, με τίτλο ''Σεληνιακή Οδύσσεια''. Να είναι καλοτάξιδη. Μπορείτε να μας πείτε λίγα λόγια γι’ αυτή;

Ο.-Ε.Κ. Σ' ευχαριστώ πολύ!

Η Σεληνιακή Οδύσσεια είναι μια συλλογή βγαλμένη από τ’ αστέρια. Είναι ένα εσωτερικό ταξίδι που κινείται ανάμεσα στο φως και τη σκιά, στη φθορά και την αναγέννηση, στη μοναξιά, τον έρωτα και τη μεταμόρφωση. Η Σελήνη λειτουργεί σαν ένας συμβολικός άξονας που διαπερνά ολόκληρη τη συλλογή· άλλοτε ως καταφύγιο, άλλοτε ως καθρέφτης και άλλοτε ως σιωπηλός συνοδοιπόρος.

Τα ποιήματα γράφτηκαν σε διαφορετικές περιόδους της ζωής μου, όμως μεταξύ τους υπήρχε πάντα ένας κοινός παλμός: η ανάγκη να αποτυπωθούν συναισθήματα και εμπειρίες που δύσκολα εκφράζονται με έναν πιο άμεσο τρόπο. Μέσα από αυτή τη διαδρομή, η προσωπική εμπειρία συναντά πολλές φορές κάτι πιο συλλογικό και βαθιά ανθρώπινο.

Επέλεξα τη Σελήνη γιατί είναι το ουράνιο σώμα που βρίσκεται πιο κοντά στην ανθρώπινη συναισθηματική φύση και ιδιαίτερα στη γυναικεία εμπειρία, όπως αυτή έχει αποτυπωθεί μέσα από αρχέτυπα και συμβολισμούς διαχρονικά. Επικαλούμενη τις τρεις γυναικείες μορφές, την Περσεφόνη (κόρη), τη Δήμητρα (μητέρα) και την Εκάτη (γραία), η συλλογή ακολουθεί έναν κύκλο μετάβασης και μεταμόρφωσης. Τα ποιήματα προσκαλούν τον αναγνώστη να θυμηθεί από πού ξεκίνησε και πού έχει φτάσει· να αναμετρηθεί με τις σκιές του και τελικά να τις αγκαλιάσει, γιατί κι αυτές αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της διαδρομής του, ίσως το σημαντικότερο.

Ο τίτλος «Σεληνιακή Οδύσσεια» προέκυψε ακριβώς από αυτή την αίσθηση περιπλάνησης. Όπως η Σελήνη περνά τις φάσεις της, έτσι κι ο άνθρωπος αλλάζει, χάνεται, επιστρέφει και επαναπροσδιορίζεται διαρκώς.

Θα έλεγα πως αυτή η συλλογή είναι, πάνω απ’ όλα, μια προσπάθεια να δοθεί φωνή σε όσα συνήθως μένουν σιωπηλά.

ΕΡΩΤΗΣΗ 3: Γιατί επιλέξατε να στραφείτε προς την συγγραφή ποιημάτων; Τί σας ελκύει σε αυτά;

Ο.-Ε.Κ. Την ποίηση την αγάπησα ουσιαστικά στα χρόνια του πανεπιστημίου. Μέσα από τις σπουδές μου στη Γαλλική Φιλολογία γνώρισα ποιητές όπως ο Σαρλ Μπωντλαίρ, ο Ζακ Πρεβέρ, ο Γκιγιόμ Απολινέρ και ο Πολ Βερλέν, οι οποίοι με επηρέασαν βαθιά. Μέσα από τα έργα τους γνώρισα μια ποίηση που εξυμνούσε τη φύση, την ομορφιά, τον έρωτα, αλλά και την ανθρώπινη ευθραυστότητα.

Νομίζω, όμως, πως εξίσου σημαντικός ήταν και ο τρόπος με τον οποίο προσεγγίσαμε την ποίηση στο πανεπιστήμιο. Σε αντίθεση με τα σχολικά χρόνια, εκεί υπήρχε ελευθερία· μας ενθάρρυναν να σκεφτούμε, να ερμηνεύσουμε, να αμφισβητήσουμε και να αισθανθούμε το κείμενο χωρίς περιορισμούς. Αυτή η ελευθερία ήταν που με έφερε πραγματικά πιο κοντά στην ποίηση.

Η ποίηση έχει για μένα κάτι το βαθιά εύθραυστο αλλά και ταυτόχρονα πολύ δυνατό. Αν ήταν λουλούδι, θα ήταν ίσως ένα τριαντάφυλλο, όμορφο, λεπτό, αλλά με αγκάθια ικανά να σε πληγώσουν. Έχει έναν σχεδόν μαγικό τρόπο να επιτρέπει στον καθένα να ταυτίζεται μαζί της μέσα από τη δική του προσωπική εμπειρία.

Αυτό είναι και κάτι που πάντα με συγκινούσε: το γεγονός ότι ο έρωτας, η απώλεια ή η επιθυμία μπορούν να εκφραστούν μέσα από μια φωνή εντελώς διαφορετική από τη δική σου και παρ’ όλα αυτά να σε αφορούν βαθιά. Η ποίηση τελικά βρίσκει έναν τρόπο να μας ενώνει μέσα από όσα νιώθουμε.

Τέλος, με ελκύει ιδιαίτερα η απλότητα που μπορεί να κρύβει η ποίηση, αλλά και οι αλληγορίες και οι συμβολισμοί της. Πάντα με γοήτευε η ιδέα πως πίσω από έναν στίχο μπορεί να κρύβεται ένα ολόκληρο σύμπαν που περιμένει να το ανακαλύψεις, κι ίσως τελικά αυτό το ταξίδι να είναι μια πόρτα που οδηγεί βαθύτερα στη δική μας ψυχή.

ΕΡΩΤΗΣΗ 4: Ποια η πηγή έμπνευσης της συγγραφής των ποιημάτων σας; Πόσος χρόνος χρειάστηκε για να τ'αποτυπώσετε πάνω στο χαρτί;

Ο.-Ε.Κ. Οι πηγές έμπνευσής μου είναι κυρίως συναισθήματα και βιώματα έντονα και συχνά αντιφατικά: ο έρωτας, η απογοήτευση, η απώλεια, αλλά και οι αναμνήσεις της παιδικής ηλικίας. Εκείνης της εποχής όπου κυριαρχούσαν η αθωότητα, ο ρομαντισμός, η ευαισθησία και μια απλότητα που στον ενήλικο κόσμο συχνά χάνεται ή αλλοιώνεται.

Παράλληλα, με γοητεύουν ιδιαίτερα οι μύθοι και τα παραμύθια. Τα θεωρώ βαθιά συμβολικά· κάθε αφήγησή τους κρύβει πολλαπλά επίπεδα νοήματος και, μέσα από την αλληγορία, λένε συχνά περισσότερα απ’ όσα φαίνονται με την πρώτη ματιά.

Όσον αφορά τον χρόνο γραφής, η ποίηση για μένα δεν έχει μια ενιαία χρονική διάρκεια. Είναι περισσότερο αποτέλεσμα παρατήρησης και στιγμής. Μου αρέσει η τέχνη της παρατήρησης στην καθημερινότητα· γι’ αυτό συχνά θα με βρεις να γράφω στο μετρό, στον ΗΣΑΠ ή στον δρόμο.

Μέσα στη ροή της καθημερινότητας, μια μικρή λεπτομέρεια όπως ένας άνθρωπος, μια κίνηση, ένα σύννεφο, μια πεταλούδα ή ο νυχτερινός ουρανός, μπορεί ξαφνικά να λειτουργήσει σαν αφορμή. Κάτι που τραβά το βλέμμα και με επαναφέρει στο “τώρα”. Και εκείνη ακριβώς τη στιγμή, αυτό που προηγουμένως ήταν σιωπηλή παρατήρηση, μετατρέπεται σχεδόν αυθόρμητα σε λέξεις και σε ποίημα.

ΕΡΩΤΗΣΗ 5: Πόσο έντονη ήταν η συναισθηματική σας φόρτιση κατά τη διάρκεια συγγραφής των ποιημάτων σας;

Ο.-Ε.Κ. Η συναισθηματική φόρτιση κατά τη διάρκεια της συγγραφής ήταν και παραμένει πολύ έντονη. Συχνά, όταν επιστρέφω σε παλαιότερα ποιήματά μου, εκπλήσσομαι από την ένταση των συναισθημάτων που αποτυπώνονται εκεί και αναρωτιέμαι, πώς τα βίωνα τότε; Πώς τα άντεχα;

Το δύσκολο είναι ότι γράφω κυρίως μέσα σε περιόδους έντονης εσωτερικής φόρτισης και σπάνια σε στιγμές ηρεμίας. Η ποίηση για μένα δεν προκύπτει τόσο από τη γαλήνη, όσο από την ανάγκη εκφόρτισης· από τη στιγμή που κάτι μέσα μου δεν μπορεί πια να μείνει σιωπηλό και αναζητά τρόπο να ειπωθεί.

Είναι, θα έλεγα, μια διαδικασία όπου ό,τι δεν αντέχεται αλλιώς, βρίσκει διέξοδο στη συγγραφή. Σε αυτό το σημείο θα πω πως, νιώθω μια μορφή ευγνωμοσύνης που υπάρχει αυτός ο τρόπος να μετατρέπεται το βίωμα σε λόγο και που ασυνείδητα έχω επιλέξει αυτόν τον τρόπο. Κάθε μορφή τέχνης άλλωστε είναι ένας τρόπος να μας κρατά όρθιους στα δύσκολα.

ΕΡΩΤΗΣΗ 6: Τί μπορεί να συμβολίζει αυτή η ''Σεληνιακή Οδύσσεια'';

Ο.-Ε.Κ. Η Σεληνιακή Οδύσσεια συμβολίζει έναν κύκλο αναπτυξιακό, υπαρξιακό και βαθιά συναισθηματικό.

Αν το δούμε συμβολικά, όπως ένα λουλούδι που από τη στιγμή που θα πετάξει τον πρώτο του βλαστό μέχρι να ολοκληρώσει τον κύκλο του και να επιστρέψει πάλι στο χώμα, έτσι και ο άνθρωπος διανύει μια διαδρομή συνεχούς γέννησης, φθοράς και αναγέννησης.

Η «Σεληνιακή Οδύσσεια» είναι ακριβώς αυτό: ένας αέναος κύκλος, ένα αστρικό ταξίδι της ψυχής μέσα από φάσεις μεταμόρφωσης. Δεν είναι μια πορεία όπου χάνεσαι, αλλά μια διαδικασία όπου, μέσα από τις μεταβάσεις, τελικά ξαναβρίσκεις τον εαυτό σου, σε κάθε του μορφή.

ΕΡΩΤΗΣΗ 7: Είναι, άραγε το αναγνωστικό κοινό της χώρας μας φιλικά προσκείμενο προς την ποίηση, ή, την αφήνει στην άκρη σε σχέση με άλλα λογοτεχνικά είδη;

Ο.-Ε.Κ. Πιστεύω πως το αναγνωστικό κοινό στην Ελλάδα διατηρεί μια σταθερή σχέση με την ποίηση και, μάλιστα, τα τελευταία χρόνια αυτή η σχέση δείχνει να ενισχύεται. Βέβαια, οι περισσότεροι αναγνώστες έρχονται πρώτα σε επαφή με τους μεγάλους, κλασικούς ποιητές όπως τον Τάσο Λειβαδίτη, τον Οδυσσέα Ελύτη, τον Γιάννη Ρίτσο, τον Κωνσταντίνο Καβάφη, αλλά και διεθνείς όπως ο Πάμπλο Νερούδα. Λιγότερο συχνά, ίσως, στρέφονται σε σύγχρονες φωνές, όμως αυτό αρχίζει πιστεύω σταδιακά να αλλάζει.

Ένας λόγος που η ποίηση φαίνεται να επανέρχεται πιο έντονα είναι, κατά τη γνώμη μου, η ανάγκη του ανθρώπου να επανασυνδεθεί με συναισθήματα που συχνά παραμελούνται μέσα στην καθημερινότητα. Η ποίηση, με τη συμπύκνωση και την αμεσότητά της, μπορεί να αγγίξει γρήγορα έναν εσωτερικό πυρήνα, χωρίς να απαιτεί πάντα μια μακρά αφηγηματική διαδρομή.

Παράλληλα, ζούμε σε μια εποχή έντονης ταχύτητας και συνεχούς εναλλαγής εικόνων. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η ποίηση, ακόμη και μέσα από έναν μόνο στίχο, μπορεί να λειτουργήσει σαν μια στιγμή παύσης, σαν μια μικρή εστία προσοχής μέσα στη ροή.

Από την άλλη, αν το δούμε και από μια πιο σύγχρονη, ακόμη και “ψηφιακή” οπτική, δεν είναι τυχαίο ότι η ποίηση συχνά αποκτά μια πιο άμεση και οπτική διάσταση. Μπορεί εύκολα να σταθεί μόνη της, να απομονωθεί, να αναδημοσιευθεί και να ξαναδιαβαστεί, σχεδόν σαν μια συμπυκνωμένη μορφή λόγου μέσα στη ροή της εικόνας.

Σε αυτό το πλαίσιο, η ποίηση έχει βρει χώρο και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπου ένας στίχος μπορεί να λειτουργήσει αυτόνομα, να γίνει εικόνα, ανάρτηση ή προσωπικό σημείο αναφοράς. Αυτό, αναπόφευκτα, αλλάζει και τον τρόπο με τον οποίο έρχεται κανείς σε επαφή μαζί της.

Δεν θεωρώ ότι αυτό αφαιρεί από την ουσία της· αντίθετα, δείχνει τη δυνατότητά της να προσαρμόζεται και να ταξιδεύει σε διαφορετικά περιβάλλοντα. Στην καλύτερη εκδοχή του, ο στίχος εξακολουθεί να λειτουργεί όπως πάντα: ως μια μικρή εσωτερική αποκάλυψη που μπορεί να σε συνοδεύσει προσωπικά, ανεξάρτητα από το μέσο.

Σε κάθε περίπτωση, αυτό που κρατώ είναι πως η ποίηση συνεχίζει να βρίσκει τον δρόμο της, άλλοτε μέσα από τους κλασικούς, άλλοτε μέσα από νέες φωνές, γιατί τελικά καλύπτει μια διαχρονική ανάγκη: να δώσουμε μορφή σε αυτό που αισθανόμαστε.

ΕΡΩΤΗΣΗ 8: Πώς πιστεύετε ότι θα στρέφονταν περισσότεροι/ες αναγνώστες/στριες προς την ανάγνωση ποιητικών συλλογών;

Ο.-Ε.Κ. Πιστεύω πως η σχέση των αναγνωστών με την ποίηση θα μπορούσε να ενισχυθεί μέσα από μια πιο ουσιαστική και βιωματική επαφή με τη λογοτεχνία ήδη από το σχολείο. Ένα εκπαιδευτικό πλαίσιο που δεν θα εστιάζει αποκλειστικά στην ερμηνεία του τύπου «τι θέλει να πει ο ποιητής», αλλά θα ενθαρρύνει τους μαθητές να εκφράσουν τι νιώθουν και πώς προσλαμβάνουν το κείμενο.

Στη λογοτεχνία δεν υπάρχει απόλυτο σωστό και λάθος· υπάρχει το «νιώθω» και το «σκέφτομαι», που οδηγεί σε ένα βιωματικό φιλοσοφείν, σε μια πιο άμεση και προσωπική κατανόηση της εμπειρίας.

Υπάρχει, λοιπόν, η προσωπική πρόσληψη, η σκέψη και το συναίσθημα που γεννά το κείμενο στον κάθε αναγνώστη. Και μέσα από αυτή τη διαδικασία, η λογοτεχνία παύει να είναι απλώς γνώση και μετατρέπεται σε εμπειρία.

Με αυτόν τον τρόπο, η ποίηση μπορεί να πάψει να αντιμετωπίζεται ως κάτι απόμακρο ή “δύσκολο” και να ξαναβρεί τον αρχικό της ρόλο: να μας φέρνει σε επαφή με τον εσωτερικό μας κόσμο και με το πώς αντιλαμβανόμαστε την πραγματικότητα.

Ίσως τελικά αυτό που χρειαζόμαστε δεν είναι περισσότερη πληροφορία, αλλά περισσότερη ελευθερία στο πώς διαβάζουμε και αισθανόμαστε τα κείμενα.

ΕΡΩΤΗΣΗ 9: Τέλος, ποιο το όραμά σας ως δημιουργός;

Ο.-Ε.Κ. Όραμα… πάντα μου άρεσε αυτή η λέξη.

Θα έλεγα πως είναι να έρθει ο κόσμος πιο κοντά στην ποίηση, είτε μέσα από τους κλασικούς είτε μέσα από τους σύγχρονους δημιουργούς και να μάθει να κοιτάζει πίσω από τις λέξεις, να μην μένει μόνο σε ό,τι φαίνεται επιφανειακά ή σε ό,τι είναι εύκολο να φανεί.

Ίσως, πιο ουσιαστικά, να μάθουμε να ζούμε με έναν πιο ποιητικό τρόπο: να αναγνωρίζουμε την ομορφιά μέσα στην καθημερινότητα και να μεταμορφώνουμε ακόμη και τον πόνο σε δημιουργία.

Εγώ προσωπικά δεν θα σταματήσω να γράφω, αυτό είναι βέβαιο. Αλλά πιστεύω πως, με έναν τρόπο, όλοι έχουμε ανάγκη να εκφραζόμαστε μέσα από τις λέξεις. Έχουν μια ιδιαίτερη δύναμη· σχεδόν μαγική. Μπορούν να σε ανυψώσουν, αλλά και να σε ταρακουνήσουν βαθιά.

Όμως για να αγαπήσεις τις λέξεις, πρέπει να αγαπήσεις πρώτα την σιωπή. Να μάθεις να ακούς, πρώτα τον εαυτό σου, και μέσα απ’αυτόν, τους άλλους.

Σας ευχαριστώ πολύ για τον χρόνο σας και τις απαντήσεις σας.

Με εκτίμηση, Κυριακή Γανίτη από το blog Dominica Amat